म्हपूजा नेवार समुदायले मनाउने एक विशेष पर्व हो, जुन नेपाल संवत् नयाँ वर्षको पहिलो दिन, अर्थात् कछलाथ्व पारु (कार्तिक शुक्ल प्रतिपदा) का दिन मनाइन्छ।
यो पर्व हिन्दु र बौद्ध दुवै समुदायका नेवारहरूले श्रद्धा र उल्लासका साथ मनाउँछन्। म्हपूजामा प्रत्येक व्यक्ति आफैँले आफ्नो पूजा गर्ने परम्परा हुन्छ, जसले सुस्वास्थ्य, दिर्घायु र आत्मज्ञान प्राप्तिको प्रतीक जनाउँछ।

🪔 म्हपूजाको अर्थ र दर्शन

नेवार भाषामा ‘म्ह’ को अर्थ ‘शरीर’ हो।
हिन्दु दर्शन अनुसार, शरीरलाई परमात्माको मन्दिर मानिन्छ, जहाँ ईश्वरको बास हुन्छ।
त्यसैले आफ्नै शरीरको पूजा गर्नु भनेको आत्माको शुद्धता र आन्तरिक शक्तिको सम्मान गर्नु हो।

बौद्ध दृष्टिकोणले हेर्दा, म्हपूजा आफूभित्रको तथागतगर्भ (बुद्धस्वरूप) लाई चिन्ने साधना हो।
यसकारण, म्हपूजा केवल धार्मिक क्रिया होइन, यो आत्मबोध र जीवन दर्शनको अभ्यास हो।

🪷 म्हपूजाको विधि

पुजाअघि घरको सफाइ गरी ढुंगाको धुलो वा चामलको धुलो प्रयोग गरेर मण्डल कोरिन्छ।
प्रत्येक परिवार सदस्यका लागि एउटा मण्डल बनाइन्छ, साथै माथि र तल देवताको मण्डल पनि राखिन्छ।
मण्डललाई फलफूल, धूप, फूल, जजंका, दही, सगुन र दिप ले सजाइन्छ।

सबै सदस्य मण्डल अगाडि पलेटी कसेर बस्छन्।
घरकी जेठी आमाले सूर्यरूपी सुकुण्डाको पूजा गरी सबै मण्डलमा पूजा गर्छिन्।
त्यसपछि दहीको सगुन, अण्डा र माछाको सगुन (खेँ सगँ) दिइन्छ, अनि जाँड तीन पटकसम्म खुवाइन्छ।
पुजा समाप्त भएपछि सबै जना एकैसाथ भोज गर्छन्।

🌸 मण्डलको प्रतीकात्मक अर्थ

‘मण्डल’ संस्कृत शब्द हो, जसको अर्थ गोलाकार हुन्छ।
म्हपूजाको मण्डल सामान्यतया आठ पात भएको कमलको आकारमा बनाइन्छ।
कमलले पवित्रता, आत्मबोध र संसारिक अशुद्धताबाट मुक्ति जनाउँछ।

• तेलको वृत — दीर्घजीवन र स्थायित्व

• धान र आखे — समृद्धि, पुनर्जन्म, पृथ्वी तत्व

• लावा (ताय्) — आत्मज्ञान, पुनर्जन्मको अन्त्य

• ख्यलुइता — ज्ञानको दीपक, जसले अज्ञानको अन्धकार हटाउँछ

हिन्दु परम्परामा भने मण्डल षट्कोणाकार बनाइन्छ, जसले शिव र शक्तिको एकत्व जनाउँछ।

🌍 म्हपूजाको सांस्कृतिक महत्व

म्हपूजा धार्मिक सह-अस्तित्व र आत्मपहिचानको प्रतीक हो।
नेपालभित्र मात्र होइन, विदेशमा रहेका नेवार समुदायले पनि यसलाई आफ्नो मौलिक पहिचानका रूपमा मनाउँछन्।
यो पर्वले परिवारको एकता, आत्मसम्मान र आध्यात्मिक अनुशासन बलियो बनाउँछ।

📖 निष्कर्ष

म्हपूजा केवल शरीरको पूजा होइन,
यो आफ्नो अस्तित्व, आत्मज्ञान र जीवन दर्शनको उत्सव हो।
हिन्दु र बौद्ध दुवै परम्पराको गहिरो अर्थ मिसिएको यो पर्वले
हामीलाई “आफूलाई चिन्नु नै ईश्वरलाई चिन्नु हो” भन्ने सन्देश दिन्छ।