काठमाडौं ।
नेपालको पहाडी भूभागले दिएको अमूल्य उपहारमध्ये अलैंचीलाई “कालो सुन” भनेर चिनिन्छ। पूर्वी नेपालका ताप्लेजुङ, इलाम, पाँचथर, संखुवासभा, तेह्रथुम र भोजपुरका किसानका लागि यो केवल नगदे बाली होइन, जीवनको आधार हो।

🔹 मेहनतको मिठास

जेष्ठदेखि असोजसम्म बिरुवा रोप्ने र दुई वर्षपछि भदौ–कात्तिकमा फल टिप्ने चलन छ। harvesting को समय गाउँमा उत्सवसरह मनाइन्छ — सबैले मिलेर टिपाइ, सुकाउने र भट्टीमा तताउने काम गर्छन्। सुकाएको अलैंचीको सुगन्ध गाउँभर फैलिँदा मेहनतको मिठास महसुस हुन्छ।

🔹 महिलाको महत्वपूर्ण भूमिका

अलैंची खेतीमा महिलाहरूको योगदान अविस्मरणीय छ। बिरुवा रोप्नेदेखि फसल सुकाउनेसम्म महिलाहरू अग्रपंक्तिमा छन्। उनीहरूको श्रम र समर्पणले गाउँको आत्मनिर्भरता बलियो बनाएको छ।

🔹 आर्थिक दृष्टिले मूल्यवान

अलैंची नेपालको प्रमुख निर्यातयोग्य बाली हो। भारत, बङ्गलादेश, भूटान, युएई र जापानसम्म यसको माग छ। प्रतिकिलो हजारौँ रुपैयाँमा बिक्री हुने अलैंचीले हजारौं किसानको जीवनस्तर सुधार गरेको छ। यसले ग्रामीण अर्थतन्त्रमा नयाँ ऊर्जा भरेको छ।

🔹 चुनौती र सम्भावना

पछिल्ला वर्षमा रोग, कीरा र मूल्य अस्थिरताको कारण किसान केही निराश छन्। तर सरकार र निजी क्षेत्रले सहकार्य गरेर प्राविधिक सहयोग, उन्नत जातका बिरुवा र अन्तर्राष्ट्रिय बजार विस्तार गर्न सके नेपालको अलैंची खेती पुनः फस्टाउनेछ।

यसको विकासले निम्न फाइदा ल्याउने अपेक्षा छ:
१) बाँझो जमिनको सदुपयोग हुनेछ।
२) थोरै लगानीमा किसानको आम्दानी बढ्नेछ।
३) गाउँको अर्थतन्त्र बलियो बनेर वैदेशिक रोजगारी निर्भरता घट्नेछ।
४) गाउँ–सहरको विकास सन्तुलनमा पुग्नेछ।
५) आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रको आधार तयार हुनेछ।

🔹 निष्कर्ष

पूर्वी नेपालका हरिया पाखामा उम्रिएको अलैंची केवल मसला होइन, त्यो किसानको पहिचान र देशको गर्व हो। आधुनिक प्रविधि, नीति र बजार विस्तारमार्फत “कालो सुन” लाई सही अर्थमा सुनजस्तै मूल्यवान बनाउन सकिन्छ।