Bhuwan Sangam
मंसिर महिनामा प्रवेशसँगै नेपालका वाणिज्य बैंकहरूले मुद्दती निक्षेपको ब्याजदर फेरि संशोधन गरेका छन्। यस महिनामा २० वाणिज्य बैंकमध्ये ११ बैंकले ब्याजदर घटाएका छन्।
कात्तिक महिनामा व्यक्तिगत मुद्दती खाताको अधिकतम औसत ब्याजदर ५.२००५% थियो भने मंसिरका लागि यो दर झरेर ५.०४०५% पुगेको छ। यसरी करिब ०.१६ प्रतिशत बिन्दु बराबर ब्याजदरमा गिरावट आएको हो।
कुन–कुन बैंकले ब्याजदर घटाए?
ब्याजदर घटाउने बैंकहरू:
-
कृषि विकास बैंक
-
कुमारी बैंक
-
नेपाल एसबिआई बैंक
-
प्राइम बैंक
-
सिटिजन्स बैंक
-
स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड
-
हिमालयन बैंक
-
सिद्धार्थ बैंक
-
नबिल बैंक
-
सानिमा बैंक
-
एनआईसी एशिया बैंक
बाँकी ९ बैंकले भने कात्तिकमै लागू भएको ब्याजदर स्थिर राखेका छन्।
किन घट्यो ब्याजदर? प्रमुख कारण: अत्यधिक तरलता
हाल बैंकिङ प्रणालीमा ११ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी तरलता फसेको छ।
कर्जा माग सुस्त हुँदा बैंकहरूले संकलित निक्षेपलाई लगानीयोग्य कर्जामा बदल्न सकेका छैनन्। यही कारण अतिरिक्त निक्षेपलाई व्यवस्थापन गर्न बैंकहरू बाध्य भएर ब्याजदर घटाउन पुगेका हुन्।
बैंकहरूले कर्जा दिन नसकेको रकमलाई राष्ट्र बैंकमा २.७५%–३% ब्याजदरमा राखिरहेका छन्।
राष्ट्र बैंकको स्थायी निक्षेप सुविधा (SDF) को यो कम दर अहिले बैंकहरूको निक्षेप ब्याजदर घटाउने प्रमुख दबाब बनेको छ।
राष्ट्र बैंकको नीतिगत समायोजनले थप दबाब
राष्ट्र बैंकले हालै:
-
नीतिगत दर (Policy Rate) ५% बाट ४.५% मा घटायो
-
SLF Rate (ब्याजदर कोरिडोरको माथिल्लो सीमा) पनि कम गर्यो
यसले बैंकहरूको ब्याज लागत घटाउनुपर्ने बाध्यता झनै बढाएको छ। वित्तीय विश्लेषकहरूका अनुसार, नीतिगत दरको यो समायोजनले आगामी महिनासम्म ब्याजदरमा स्थिरता वा अझै गिरावट आउन सक्ने संकेत दिएको छ।
बजारमा कर्जा प्रवाह कमजोर: उद्योगी र व्यवसायी सतर्क
व्यापार, निर्माण, उद्योग र उपभोग क्षेत्रका कर्जामा अपेक्षित वृद्धि नआएपछि बैंकहरूको CD Ratio (कर्जा–निक्षेप अनुपात) तल्लो स्तरमै छ।
व्यवसायीहरूले सरकारी खर्च सुस्तता, बजारको अनिश्चितता र आर्थिक वातावरण कमजोर भएकाले ठूलो कर्जा लिन हिच्किचाइरहेका छन्।
निक्षेपकर्ता र ऋणीमाथि प्रभाव
१. निक्षेपकर्ता (बचतकर्ता)
-
मुद्दती निक्षेपमा ब्याज घटेपछि दीर्घकालीन बचतकर्ताले कम प्रतिफल पाउने
-
स्थिर आम्दानी खोज्ने नागरिकका लागि चुनौती बढ्ने
२. कर्जा लिनेहरू
-
ब्याजदर घट्ने संकेतले कर्जा सस्तो हुन सक्छ
-
घर, गाडी वा व्यावसायिक कर्जा लिन चाहनेलाई केही राहत
दीर्घकालीन जोखिमहरू
वित्तीय विश्लेषकहरूले चेतावनी दिएका छन् कि:
-
अत्यधिक तरलता लामो समय रहिरहेमा बैंकिङ प्रणालीमा असन्तुलन बढ्न सक्छ
-
कर्जा नबढ्दा आर्थिक गतिविधि अझै सुस्त हुन सक्छ
-
मौद्रिक नीतिको प्रभाव नागरिकले प्रत्यक्ष महसुस गर्न समय लाग्न सक्छ
नेपालको निक्षेप–कर्जा प्रणाली ठूला ग्राहकहरूको पहुँचमा धेरै केन्द्रित भएकाले, आम सर्वसाधारण कर्जा तथा निक्षेप सुविधाबाट अपेक्षित लाभ लिन सकेका छैनन्। उनीहरूका अनुसार, यही कारण नेपाल जस्तो मुलुक आर्थिक र सामाजिक दुवै हिसाबले कमजोर बनेको हो।
निष्कर्ष
हिजोआजको आर्थिक परिस्थितिले नेपालमा उत्पादनमा आधारित प्राकृतिक अर्थतन्त्र आवश्यक भएको स्पष्ट देखिएको छ।
बैंकहरूको ब्याजदर घट्दै जानु बजारमा कर्जा प्रवाह कमजोर रहेको संकेत हो।
नेपालले दीर्घकालीन रूपमा आत्मनिर्भर उत्पादन, उद्यमशीलता र सर्वसाधारणले सहज कर्जा पाउने वातावरण निर्माण गर्न सके केवल वित्तीय प्रणाली स्थिर हुन्छ।
मंसिर महिनाको यो ब्याजदर संशोधनले आर्थिक अवस्थाको वास्तविक चित्र प्रस्तुत गरेको छ।
