सुन भण्डारणको रहस्यमय संसार: किन देशहरू सुन थुपार्छन्? इतिहास, वर्तमान र भविष्यको आर्थिक र सामरिक शक्ति आर्जन गर्ने खेल!

आर्थिक समाचार | भुवन सङ्गम

🔹 सुनले निर्धारण गर्ने विश्व शक्ति सन्तुलन

काठमाडौं – कल्पना गर्नुहोस्, एउटा यस्तो संसार जहाँ सुनका पहाडहरूले देशहरूको भाग्य निर्धारण गर्छन्। युद्ध, आर्थिक संकट, मुद्रास्फीति र राजनीतिक अस्थिरताका बीच विश्वका शक्तिशाली राष्ट्रहरू आफ्नो सम्पत्ति सुनमा थुपारिरहेका छन्। अमेरिकाले मात्र ८,१३३ टन सुन भण्डारण गरेको छ, जसले उसलाई विश्वकै ‘गोल्ड सुपरपावर’ बनाएको छ।

तर प्रश्न उठ्छ—किन देशहरू सुन थुपार्छन्? सुनको महत्व किन अझै घटेको छैन?
यो लेखमा सुन भण्डारणको इतिहासदेखि वर्तमान विश्व शक्ति सन्तुलन र भविष्यको सम्भावित ‘गोल्ड सुपर साइकल’सम्मको रोचक विश्लेषण प्रस्तुत गरिएको छ।

🔹 सुन भण्डारणको इतिहास: गोल्ड स्ट्यान्डर्डदेखि आधुनिक युगसम्म

सुन भण्डारणको कथा १९औं शताब्दीमा सुरु हुन्छ, जब विश्वका धेरै देशहरूले ‘गोल्ड स्ट्यान्डर्ड’ अपनाएका थिए। त्यसबेला कागजी मुद्राको मूल्य प्रत्यक्ष रूपमा सुनसँग बाँधिएको हुन्थ्यो।

दोस्रो विश्वयुद्धपछि सन् १९४४ मा ब्रेटन वुड्स सम्झौता भयो, जसले अमेरिकी डलरलाई सुनसँग बाँधेर विश्व अर्थतन्त्रको केन्द्रमा राख्यो।

तर १९७१ मा अमेरिकाले डलरलाई सुनसँगको सम्बन्धबाट अलग गरेपछि फियाट मुद्रा प्रणाली सुरु भयो। त्यसपछि पनि सुनको महत्व समाप्त भएन। बरु सुन विश्व अर्थतन्त्रमा ‘आर्थिक विश्वास’ र स्थायित्वको प्रतीक बन्यो।

२००० यता चीन र रुसले १,८०० टनभन्दा बढी सुन थपेका छन्। सन् २०२२ मा केन्द्रीय बैंकहरूले १९६७ यताकै सबैभन्दा बढी सुन खरिद गरे, जसले सुनको पुनरागमन स्पष्ट देखाउँछ।

🔹 किन देशहरू सुन थुपार्छन्? सुन त ‘आर्थिक बीमा’ हो

देशहरू सुन भण्डारण गर्छन् किनकि सुनलाई विश्वकै सबैभन्दा सुरक्षित सम्पत्ति मानिन्छ।

सुन थुपार्नुका मुख्य कारणहरू यस्ता छन्:
१. मुद्रास्फीतिबाट सुरक्षा
२. संकटको बेला सुरक्षित सम्पत्ति
३. डलर निर्भरता घटाउने रणनीति
४. राजनीतिक रूपमा तटस्थ सम्पत्ति
५. विदेशी मुद्रा भण्डारको विविधीकरण

🔹 वर्तमान विश्व शक्ति: सुनले कसरी अर्थतन्त्र नियन्त्रण गर्छ

आज सुन भण्डारणले देशको आर्थिक शक्ति र रणनीतिक हैसियत झल्काउँछ।

विश्वका शीर्ष सुन भण्डारण राष्ट्रहरू:
अमेरिका – ८,१३३ टन
जर्मनी – ३,३५० टन
इटाली – २,४५२ टन
फ्रान्स – २,४३७ टन
रुस – २,३३० टन
चीन – २,३०४ टन
भारत – ८८० टन

अमेरिकाको विदेशी मुद्रा भण्डारको ७७ प्रतिशत हिस्सा सुनमै आधारित छ।

विशेष गरी ट्रम्पकालीन नीतिहरू, रूस–युक्रेन युद्ध, मध्यपूर्व तनाव र चीन–अमेरिका प्रतिस्पर्धाले सुनको माग बढाएको छ।
सन् २०२५ मा सुनको माग रेकर्ड १,३१३ टन पुगेको छ।

🔹 भविष्यको संकेत: सुनको ‘सुपर साइकल’ जारी रहन्छ?

भविष्यमा सुन भण्डारण झनै बढ्ने संकेत स्पष्ट छन्।

केन्द्रीय बैंकहरूको सर्वेक्षणअनुसार:
९५ प्रतिशत बैंकहरूले २०२६ सम्म सुन थप्ने अपेक्षा गरेका छन्।
डलरको आरक्षित हैसियत कमजोर हुँदै गएमा सुनको मूल्य दीर्घकालमा ३९,००० अमेरिकी डलर प्रति औंससम्म पुग्न सक्ने चर्चासमेत छ।

🔹 नेपालको अवस्था: ७.९९ टन सुन पर्याप्त छ?

नेपालसँग हाल करिब ७.९९ टन सुन भण्डार छ, जसले नेपाललाई विश्वमा ६९ औं स्थानमा राखेको छ।

तर विश्वव्यापी अनिश्चितता बढ्दै जाँदा नेपालजस्ता साना अर्थतन्त्र भएका देशहरूले सुन भण्डार बढाउनु दीर्घकालीन आर्थिक स्थिरताको आधार बन्न सक्छ।

🔹 निष्कर्ष: सुनको ‘गोल्डन एरा’ सुरु भइसकेको छ

सुन केवल धातु होइन, यो राष्ट्रहरूको आर्थिक सुरक्षा, शक्ति र रणनीतिक भविष्यको आधार हो।
विश्व अस्थिर हुँदै जाँदा सुन फेरि ‘राजा’ बनेको छ।

अब प्रश्न केवल यति हो—
के नेपालले पनि यो सुनको खेलमा आफ्नो स्थान बलियो बनाउने तयारी गर्नुपर्छ?

सुनको यो ‘गोल्डन एरा’ मा तपाईंको विचार के छ?